اصفهان یک شهر باستانی و کهن در میانه ایران است. مرکز این استان، شهری به همین نام یعنی اصفهان است. اصفهان سومین شهر از نظر بزرگی در کشور عزیزمان ایران همچنین پس از تهران و مشهد سومین شهر پرجمعیت ایران می باشد. این شهر در عهد صفویان به عنوان پایتخت کشور انتخاب شد. شهرت اصفهان به خاطر دارا بودن معماری خاص و بی نظیر ایرانی، پل های سربسته، و هنرهای ظریف در مساجد و مناره های تماشایی آن است. این موضوع باعث شده که در فرهنگ عامه مردم ایران، اصفهان نصف جهان دانسته شود.
در ابتدا باید گفت قدیمی ترین نامی که برای اصفهان ذکر شده «الیهودیه» می باشد و علت این نام گذاری هم برمی گردد به عهد بخت النصر که یهودیان را از بابل به این مکان کوچ داد. اما از دیگر اسامی این دیار می توان می توان به صفاهان، گی، سپاهان، دارالمومنین، گابیان و اسپادانا اشاره کرد. و اما پس از حمله اعراب به این خطه چون مسلمانان در عربی فصیح حرف «پ» را ندارد، به مرور زمان نام سپاهان به صفاهان و بعد اصفهان تغییر پیدا کرد. عموم واژه شناسان و تاریخ دانان معتقدند که چون این منطقه قبل از اسلام و علی الخصوص در عهد ساسانیان محل جمع آمدن سپاهیان بود آنجا را اسپهان نامیده اند.
از عهد قبل از اسلام، چیزی به جز بازمانده هایآتشکده ها در کوه آتشگاه کشفیات کمی در نپه اشرف و همچنین پل شهرستان (مربوط به عهد ساسانیان) باقی نیست. و از بین این سه تا، فقط بنای پل شهرستان پابرجا است.در سال ۱۰۰۰ ه.ق به فرمان شاه عباس اول صفوی پایتخت حکومت صفویه ازقزوین به اصفهان منتقل شد در این موقع جمعیت اصفهان به یک میلیون نفر رسید و به واقع از لحاظ مقرهای تجاری و فرهنگی پیشرفت نمود. عهد صفوی، زمان اوج و شکوفایی نبوغ معماری و شهرسازی در ایران است. هنرمندان شهر جلفای آذربایجان اوج شکوه معماری ایران را در اصفهان به نمایش گذاشتند. زیباترین و با شکوهترین آثار معماری ایران در همین دوره، توسط معماران خلاق و هنرمندی چون محمدرضا و علی اکبر اصفهانی آفریده شد. اصفهان در مرکز امپراتوری صفوی قرار داشت و نسبت به قزوین به خراسان نزدیک تر بود. موقعیت جغرافیایی این شهر موجب افزایش سرعت عکسالعمل شاه در مقابل تهدیدات ازبکان و عثمانیان بود. شاه عباس بدون ایجاد تغییرات عمده در بخش قدیمی شهر، بخشهای جدیدی را به آن افزود. میدان نقش جهان، دولتخانه و خیابان چهارباغ در کنار بخشهای قدیمی شهر ساخته شدند
درباره مردم اصفهان باید گفت کهاصفهانیهای بومی بین بقیهٔ ایرانیها در فرهنگ و اسطوره های ایرانی به باهوشی و طنز و شوخی روحیه بازاری و فرزی شناخته شدند. انوشیروان از شاهان ایران در اردستان استان اصفهان متولد شده است.اهالی استان اصفهان به شکل کلی پارسی زبانان می باشند. اقوام گوناگون دیگری هم در این استان سکونت دارند که میتوان از ترک ها، لر ها، ارمنی ها، گرجی ها، آذری ها، یهودی های، کرد ها و عرب ها. نام برد.
اهالی اصفهان به زبان پارسی با گفتار و لهجه مخصوص اصفهان تکلم میگویند از ویژگیهایاین لهجه افزودن حرفِ س به آخر اکثر لغات است که به جای واژهٔ است جایگزین شده. مهاجران به اصفهان دارای گویشهای متفاوت هستند و ارمنی های اصفهان نیز بهزبان خودشان یعنی ارمنی گفتار می کنند. مکالمات روزمره و رسمی شهر همگی به زبان پارسی است.
اصفهان مملو از آثار هنری و تاریخی است که میدان نقش جهان، مسحد شاه، کلیسای وانک، سی و یه پل، پل خاجو، پل مارنان،آتشگاه، مسجد جامع اصفهان، مسجد سید، مسجد شیخ لطف الله، منار جنبان، برج کبوترخانه، گذر چهار باغ عباسی، میدان عتیق،کاخ چل ستون، عالی قاپو، کاخ هشت بهشت، حمام علیقلی اقاو...جزئی از آن هاست.
